مطالعات هیدرولوژی و هیدروژئولوژی و ارزیابی ریسک محیط زیستی منابع آب طرح مجتمع تولید کنسانتره مولیبدن میانه

ضرورت و اهمیت پروژه

مجتمع تولید کنسانتره مولیبدن، به‌عنوان یک واحد معدنی و صنعتی، می‌تواند بر کمیت و کیفیت منابع آب منطقه تأثیرگذار باشد. برخی از چالش‌های اصلی که ضرورت انجام این مطالعات را برجسته می‌کند عبارت است از:

• احتمال تغییر در الگوی رواناب‌ها و افزایش فرسایش و رسوب‌گذاری

• ریسک ورود آلاینده‌های معدنی و شیمیایی به آب‌های سطحی و زیرزمینی

• آسیب‌پذیری منابع آب در مناطق نیمه‌خشک و با ظرفیت محدود آبی

• نیاز به برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد برای جلوگیری از بحران‌های زیست‌محیطی و تعارضات محلی

انجام مطالعات جامع هیدرولوژی، هیدروژئولوژی و ارزیابی ریسک محیط‌زیستی، پایه‌ای ضروری برای طراحی و بهره‌برداری ایمن و پایدار این مجتمع معدنی به شمار می‌آید و به تصمیم‌گیران امکان می‌دهد اثرات طرح را پیش از وقوع شناسایی و کنترل کنند.

اهداف پروژه

این پروژه با رویکرد مدیریت پایدار منابع آب و کاهش ریسک‌های زیست‌محیطی طراحی و اجرا شده است. مهم‌ترین اهداف آن شامل:

• شناسایی و تحلیل وضعیت موجود منابع آب سطحی و زیرزمینی در محدوده طرح و حوضه آبریز مرتبط

• گردآوری و تحلیل داده‌های هواشناسی، هیدرومتری، خاک و کاربری اراضی به‌عنوان زیرساخت مطالعات هیدرولوژیکی

• ارزیابی کمی و کیفی اثرات عملیات استخراج، فرآوری و دپوی باطله بر رواناب‌ها و منابع آب سطحی

• تحلیل آسیب‌پذیری منابع آب سطحی و زیرزمینی در برابر آلودگی

• مدلسازی انتشار آلاینده در آبخوان‌ها و تعیین مسیر و میزان گسترش آلودگی

• بررسی اثرات پیت معدن و انباشتگاه باطله بر سطح و کیفیت آب زیرزمینی

• طراحی برنامه پایش منابع آب و ارائه راهکارهای مدیریتی و مهندسی برای کاهش ریسک آلودگی و حفاظت از منابع آب

روش‌ها و ابزارهای به‌کار رفته در پروژه

۱. مطالعات پایه و جمع‌آوری داده‌ها

در گام اول، کلیات طرح، اهداف و موقعیت جغرافیایی مجتمع تولید کنسانتره مولیبدن میانه بررسی شد. سپس داده‌های پایه زیر گردآوری و تحلیل شد:

• اطلاعات هواشناسی (بارش، دما، تبخیر و سایر پارامترهای اقلیمی)

• داده‌های هیدرومتری و الگوی جریان آب‌های سطحی

• ویژگی‌های خاک، نفوذپذیری و شرایط هیدرودینامیکی سطحی

• کاربری اراضی، شکل توپوگرافی و الگوی توسعه انسانی در محدوده طرح

این اطلاعات، مبنای تحلیل شرایط موجود و مدل‌سازی‌های بعدی قرار گرفت.

۲. مطالعات هیدرولوژی و ارزیابی منابع آب سطحی

در بخش هیدرولوژی، فعالیت‌های زیر انجام شده است:

• بررسی وضعیت موجود آب‌های سطحی و شبکه زهکشی منطقه

• ارزیابی آسیب‌پذیری منابع آب سطحی در برابر آلودگی و تغییرات کمی

• تحلیل بیلان هیدروکلیماتولوژی برای برآورد ورودی و خروجی‌های آبی حوضه

• اجرای شبیه‌سازی‌های منطقه‌ای، هیدرولوژیکی و هیدرولیکی سیلاب برای سناریوهای مختلف

• ارزیابی اثرات عملیات استخراج، فرآوری و دپوی باطله بر کمیت و کیفیت رواناب‌ها

بر این اساس، محدوده‌های حساس شناسایی و ریسک‌های مرتبط با آلودگی و تغییر در الگوی جریان آب‌های سطحی ارزیابی شده است.

۳. مطالعات هیدروژئولوژی و تحلیل منابع آب زیرزمینی

در بخش هیدروژئولوژی تمرکز بر شناخت رفتار آبخوان‌ها و ارزیابی اثرات فعالیت‌های معدنی بر منابع زیرزمینی بوده است. این بخش شامل:

• بررسی ویژگی‌های زمین‌شناسی، چینه‌شناسی، ساختارهای تکتونیکی و لرزه‌خیزی محدوده طرح

• تحلیل نوع و ویژگی‌های خاک، توپوگرافی و شرایط تغذیه و تخلیه آبخوان‌ها

• ارزیابی کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی در وضعیت موجود

• برآورد آسیب‌پذیری آبخوان‌ها در برابر نفوذ آلاینده‌ها

• مدلسازی عددی برای تعیین مسیر و میزان انتشار آلودگی در آبخوان‌ها

• بررسی اثرات پیت معدن و انباشتگاه باطله بر سطح، کیفیت و پایداری آبخوان‌ها

نتایج این مطالعات، مبنای ارزیابی ریسک محیط‌زیستی منابع آب زیرزمینی و طراحی تمهیدات حفاظتی قرار گرفته است.

۴. ارزیابی ریسک محیط‌زیستی و تدوین راهکارهای مدیریتی

بر پایه نتایج حاصل از مطالعات هیدرولوژی و هیدروژئولوژی، ارزیابی ریسک محیط‌زیستی منابع آب انجام و:

• سناریوهای محتمل آلودگی در منابع آب سطحی و زیرزمینی تعریف

• احتمال وقوع و شدت پیامدهای هر سناریو تحلیل

• نقاط بحرانی و مسیرهای اصلی انتقال آلاینده شناسایی

سپس مجموعه‌ای از راهکارهای مدیریتی و مهندسی برای کاهش ریسک‌ها و کنترل آلاینده‌ها طراحی شده است؛ از جمله:

• تمهیدات کنترلی برای رواناب‌های آلوده

• پیشنهادات مرتبط با جانمایی و طراحی انباشتگاه باطله

• تدابیر حفاظتی برای کاهش نفوذ آلودگی به آبخوان‌ها

۵. طراحی برنامه پایش منابع آب

در پایان پروژه، برنامه‌ای جامع برای پایش منابع آب سطحی و زیرزمینی تدوین شده است که شامل:

• تعیین نقاط نمونه‌برداری کلیدی در سطح و زیرزمین

• تعریف دوره‌های زمانی پایش کمی و کیفی آب

• تعیین شاخص‌ها و پارامترهای کیفی و کمی مورد سنجش

• سازوکار گزارش‌دهی و بازبینی دوره‌ای نتایج

این برنامه، امکان کنترل مستمر وضعیت منابع آب و واکنش به‌موقع در برابر تغییرات ناخواسته را فراهم می‌کند.

محدوده جغرافیایی پروژه

مطالعات در محدوده مجتمع تولید کنسانتره مولیبدن میانه و حوضه آبریز مرتبط با آن انجام شده است. این محدوده شامل:

• موقعیت پیت معدن و نواحی استخراج

• محل استقرار کارخانه فرآوری

• محل و حوزه اثرگذاری انباشتگاه‌های باطله

• مناطق تغذیه و تخلیه آبخوان‌های اصلی در ارتباط با طرح

در این پهنه، منابع آب سطحی (رودخانه‌ها، رواناب‌ها و مسیل‌ها) و منابع آب زیرزمینی (آبخوان‌های کم‌عمق و عمیق) به شکل یکپارچه مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته‌اند.

تأثیرات پروژه بر مدیریت منابع آب در محدوده طرح

نتایج این مطالعات، ابزار مهمی برای مدیران و تصمیم‌گیران پروژه فراهم کرده است تا:

• پیش از اجرای کامل عملیات، اثرات آن بر منابع آب را شناسایی و مدیریت کنند.

• جانمایی و طراحی سازه‌های اصلی معدن را با کمترین ریسک برای منابع آب انجام دهند.

• برنامه‌های کنترلی و حفاظتی را بر پایه داده‌های واقعی و مدل‌های علمی تنظیم کنند.

• ریسک آلودگی آب‌های سطحی و زیرزمینی ناشی از انباشتگاه باطله و فعالیت‌های فرآوری را کاهش دهند.

• با استفاده از برنامه پایش، تغییرات کمی و کیفی منابع آب را در طول عمر طرح دنبال کرده و در صورت لزوم، اقدامات اصلاحی به‌م‌وقع انجام دهند.

این رویکرد، زمینه را برای هم‌زیستی بهتر توسعه معدنی با الزامات حفاظت از محیط‌زیست و منابع آب فراهم می‌کند.

نتیجه‌گیری

پروژه «مطالعات هیدرولوژی و هیدروژئولوژی و ارزیابی ریسک محیط‌زیستی منابع آب طرح مجتمع تولید کنسانتره مولیبدن میانه» چارچوبی جامع و نظام‌مند برای شناخت وضعیت منابع آب و مدیریت ریسک‌های ناشی از فعالیت‌های معدنی ارائه می‌کند.

این مجموعه مطالعات با:

• تحلیل دقیق شرایط هیدرولوژیکی و هیدروژئولوژیکی

• ارزیابی ریسک محیط‌زیستی منابع آب

• تدوین راهکارهای مدیریتی و مهندسی

• طراحی برنامه پایش مستمر

امکان تصمیم‌گیری علمی، کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی و حرکت در مسیر مدیریت پایدار منابع آب در محدوده طرح را فراهم کرده است. این پروژه نمونه‌ای از تلفیق توسعه صنعتی با رویکرد مسئولانه نسبت به محیط‌زیست و منابع حیاتی آب به‌شمار می‌آید.